Voor bestuurders en ondernemers die scherper willen sturen
Als bestuurder of ondernemer neem je dagelijks talloze beslissingen. Snel schakelen is essentieel, en daarom vertrouwen we vaak – bewust of onbewust – op mentale shortcuts. Denk aan biases en heuristieken: automatische denkpatronen die ons helpen, maar ook kunnen misleiden.
Binnen de gedragseconomie worden deze mechanismen grondig onderzocht. De inzichten daaruit bieden krachtige handvatten voor betere besluitvorming, effectiever leiderschap en strategische wendbaarheid.
Zelf probeer ik in situaties waarin de consequenties groot kunnen zijn – zakelijk of persoonlijk – zo rationeel mogelijk te beslissen. Dan neem ik bewust de tijd om mijn lijst met denkfouten langs te lopen – een mentale checklist die helpt om blinde vlekken te vermijden. In situaties waar de impact kleiner is, laat ik rationele optimalisatie los en vertrouw ik op mijn intuïtie.
In deze kennisbank deel ik mijn expertise en enthousiasme over dit vakgebied. Je vindt hier een overzicht van veelvoorkomende mentale shortcuts – kort, helder en direct toepasbaar. Als naslagwerk, inspiratiebron of concreet hulpmiddel in je dagelijkse praktijk.
Kennisbank: Gedragsinzichten voor betere besluiten
Dunning-Kruger Effect
Het Dunning-Kruger-effect is een cognitieve vooringenomenheid waarbij mensen die weinig kennis of vaardigheden hebben, geneigd zijn hun eigen capaciteiten te overschatten en het niveau van hun competentie verkeerd inschatten.
Empathy Gap
Het Empathy Gap-effect verwijst naar de menselijke neiging om de emotionele toestand van een persoon te onderschatten of te onderschatten in situaties waarin onze eigen emoties niet actief zijn of wanneer we niet in dezelfde situatie verkeren als de persoon in kwestie.
Endowment effect
Endowment effect (bezitseffect) is de denkfout waarbij mensen meer waarde hechten aan dingen die ze bezitten dan aan identieke zaken die ze niet bezitten. Dit leidt ertoe dat mensen hun eigen spullen, aandelen of ideeën systematisch overschatten in waarde, puur omdat het ‘van henzelf’ is.
Escalation of Commitment
De escalatie van toewijding, ook wel bekend als het sunk cost effect, is het verschijnsel waarbij individuen blijven investeren in een project of beslissing, zelfs als het duidelijk is geworden dat het waarschijnlijk niet succesvol zal zijn. Dit komt vaak voor wanneer mensen al aanzienlijke middelen hebben geïnvesteerd in een project, zoals tijd, geld of energie. In plaats van deze middelen als "verloren" te beschouwen en zich terug te trekken, beslissen mensen vaak om nog meer middelen te investeren in een poging om de situatie te verbeteren.
Extension Neglect Bias
Extension neglect bias is een cognitieve bias waarbij mensen zich vaak richten op één aspect van een beslissing, waarbij ze vaak het grotere geheel over het hoofd zien of niet in overweging nemen.
Extrinsic Incentive Bias
De extrinsieke incentiveneiging is het fenomeen waarbij individuen worden gemotiveerd door externe prikkels of beloningen, zoals geld, promotie, of andere vormen van erkenning, in plaats van intrinsieke motivatie, zoals interesse in de activiteit zelf. Dit kan leiden tot irrationele beslissingen en gedrag, waarbij individuen zich voornamelijk richten op het verkrijgen van de beloning in plaats van de kwaliteit van hun werk.
Focussing Effect
Het focuseffect (ook wel de aandachtsbias genoemd) is een cognitieve vooringenomenheid waarbij mensen hun aandacht richten op bepaalde aspecten van een situatie en andere aspecten negeren. Dit kan leiden tot foutieve inschattingen en beslissingen omdat de focus te sterk ligt op een specifiek element, terwijl andere elementen worden genegeerd.
Framing Bias
De framing bias (ook wel het framing-effect genoemd) is een cognitieve vooringenomenheid waarbij mensen hun beslissingen laten beïnvloeden door de manier waarop informatie aan hen wordt gepresenteerd. Het effect treedt op wanneer dezelfde informatie anders wordt geformuleerd of gepresenteerd, en dit een verschil maakt in hoe mensen de informatie interpreteren en welke beslissing ze nemen.
Fundamental Attribution Error
De fundamentele attributiefout (in het Engels: fundamental attribution error) is een cognitieve vertekening die optreedt wanneer mensen de oorzaak van het gedrag van anderen verkeerd inschatten. De fout treedt op wanneer mensen de neiging hebben om het gedrag van anderen toe te schrijven aan hun persoonlijkheid en karaktereigenschappen, en minder aandacht besteden aan de invloed van externe factoren op hun gedrag.
Gambler's Fallacy
De Gambler's Fallacy (ook wel de Wet van de Serie genoemd) is een cognitieve vertekening waarbij mensen denken dat toekomstige kansen worden beïnvloed door voorgaande gebeurtenissen, terwijl dit niet het geval is. Met andere woorden, mensen denken dat de uitkomst van een toevallig proces zoals het gooien van een muntstuk of een dobbelsteen, afhankelijk is van eerdere resultaten.
Gender Bias
Gender bias, ook wel geslachtsbias genoemd, verwijst naar vooroordelen of discriminatie op basis van gender. Dit kan zowel bewust als onbewust zijn en komt voor in verschillende aspecten van het leven, waaronder werk, onderwijs, gezondheidszorg en sociale interacties.
Groupthink
Groupthink (groepsdenken) is een fenomeen dat optreedt wanneer een groep mensen met elkaar samenwerkt en een beslissing neemt zonder voldoende kritische evaluatie van alternatieve opties. Groepsdenken komt vaak voor in groepen die hecht en homogeen zijn en waarin de groepsleden een sterke band hebben met elkaar en de groep.