Kennisbank: Gedragsinzichten voor betere besluiten

Het Halo-effect (Halo-effect) is een cognitieve vooringenomenheid waarbij de perceptie van een persoon, object of gebeurtenis wordt beïnvloed door de algemene indruk die we van die persoon, dat object of die gebeurtenis hebben. De naam 'halo-effect' komt van het idee dat er als het ware een glorie of aura om de persoon of het object heen hangt, waardoor deze een positieve uitstraling heeft.

Het hard-easy effect (ook bekend als moeilijkheidseffect) is een cognitieve vooringenomenheid waarbij mensen die een moeilijke taak uitvoeren, hun prestaties gunstiger beoordelen dan wanneer ze dezelfde taak gemakkelijk hebben voltooid. Dit komt doordat mensen geneigd zijn hun succes aan interne factoren toe te schrijven, zoals hun vaardigheden of inspanning, wanneer ze een moeilijke taak voltooien, terwijl ze hun succes bij een gemakkelijke taak meer toeschrijven aan externe factoren, zoals geluk.

Hindsight bias, ook bekend als de "ik wist het allemaal-along"-bias, is een cognitieve vooringenomenheid waarbij mensen de neiging hebben om achteraf te geloven dat een uitkomst voorspelbaarder was dan het eigenlijk was voordat de uitkomst bekend was. Kortom, mensen hebben de neiging om te geloven dat ze al wisten wat er zou gebeuren nadat het al gebeurd is.

De Hot-Hand Fallacy, ook wel bekend als de Hot-Hand Bias, is een cognitieve bias waarbij mensen de neiging hebben om te geloven dat een persoon die succesvol is bij een activiteit, meer kans heeft om in de nabije toekomst succesvol te zijn. Bijvoorbeeld, bij basketbal, als een speler meerdere keren achter elkaar een basket scoort, kan het publiek geloven dat de speler "hot" is en meer kans heeft om opnieuw te scoren.

Het IKEA-effect is een cognitieve bias waarbij mensen de neiging hebben om meer waarde te hechten aan producten die ze zelf hebben gemaakt of geassembleerd, dan aan vergelijkbare producten die door anderen zijn gemaakt. Het effect is vernoemd naar de Zweedse meubelgigant IKEA, die bekend staat om zijn doe-het-zelf-meubels.

Het identifiable victim effect, ook wel bekend als het identificeerbare slachtoffereffect, is een cognitieve bias waarbij mensen meer betrokkenheid tonen bij individuele personen of dieren die in nood verkeren en die ze persoonlijk kunnen identificeren, dan bij groepen mensen of anonieme personen die in dezelfde situatie verkeren.

De "Illusion of Control" is een cognitieve bias die beschrijft hoe mensen de neiging hebben om te denken dat ze meer controle hebben over gebeurtenissen dan dat ze in werkelijkheid hebben. Mensen hebben de neiging om te geloven dat ze in staat zijn om resultaten te beïnvloeden, ook wanneer dit niet waar is. Deze bias kan leiden tot onrealistische verwachtingen en beslissingen die gebaseerd zijn op een verkeerd begrip van de feitelijke omstandigheden.

De "Illusion of Validity" is een cognitieve bias waarbij mensen de neiging hebben om te denken dat hun oordeel of beslissingen gebaseerd zijn op betrouwbare en nauwkeurige informatie, terwijl dit niet het geval is. Deze bias kan leiden tot onjuiste conclusies en het nemen van verkeerde beslissingen.

Illusoire correlatie (Illusory correlation in het Engels) verwijst naar de waargenomen associatie tussen twee variabelen die in werkelijkheid niet gerelateerd zijn. Dit verschijnsel kan optreden wanneer mensen bepaalde overtuigingen hebben over de relatie tussen twee variabelen, of wanneer ze selectief letten op bepaalde informatie die hun overtuigingen bevestigt.

In-group bias (in-groepsbevooroordeeldheid) is een cognitieve vertekening waarbij mensen een positievere kijk hebben op de leden van hun eigen groep in vergelijking met de leden van andere groepen. Het kan gebaseerd zijn op verschillende criteria, zoals etniciteit, religie, nationaliteit of sociale klasse.

Incentivisatie (of motivatie door middel van prikkels) verwijst naar het proces waarbij een persoon of groep wordt gemotiveerd om een bepaalde actie te ondernemen door middel van een beloning of straf. Deze beloning kan van verschillende aard zijn, zoals geld, erkenning, promotie, vrije tijd of een combinatie van deze en andere prikkels.

Informatiebias verwijst naar het fenomeen waarbij beslissingen worden beïnvloed door de hoeveelheid informatie die beschikbaar is, zelfs als die informatie niet relevant of nuttig is voor de beslissing. Dit kan ertoe leiden dat mensen onnodig veel informatie verzamelen, wat leidt tot vertragingen in het besluitvormingsproces, of dat ze zich richten op irrelevante informatie en belangrijke details over het hoofd zien.